Trijumf stanja nad radnjom: „Tri boje cvekle“ kao scenski hibrid u Jajcu

Peta takmičarska večer 45. Pozorišnih igara u Jajcu donijela je još jednu produkciju Sarajevskog ratnog teatra (SARTR) koju ove godine imamo u takmičarskom program. Radi se o „Tri boje cvekle“, projektu koji autorski tim definiše kao savremenu operu. Nastao prema tekstu kućne dramaturškinje ovog teatra, Nejre Babić Halvadžije, komad je na scenu postavila kompozitorica Irena Popović Dragović, potpisujući muziku i režiju, dok ja za libreto i muzičku dramaturgiju zaslužna Jelena Novak. Ovakav žanrovski zaokret unutar takmičarskog programa neminovno otvara usputno, ali legitimno pitanje o tome kako se savremene hibridne forme pozicioniraju unutar tradicionalnog habitusa festivala u Jajcu, primarno fokusiranog na dramsku književnost.

Ono što je publika u Jajcu vidjela tokom 75 minuta jeste vizuelno i zvučno uspješan scenski događaj, ali postavljen uz svjesno i radikalno žrtvovanje dramskog predloška. Režijski koncept Irene Popović Dragović oslanja se na ono što teoretičari performativnih umjetnosti (poput Linde Hutcheon u poznatoj studiji o teoriji adaptacije) prepoznaju kao prelazak sa reprezentacije na čisto afektivno i tjelesno iskustvo. U tom procesu, narativna struktura i dramsko događanje u potpunosti su ustupili mjesto scenskom stanju i atmosferi. Inicijalni dramski predložak, zamišljen kao intimni eksperiment i neprekidni “monolog” između majke i kćerke, potpuno izmiče klasičnom dramskom obrascu. Međutim, u ovoj postavci, ta ionako specifična struktura biva dodatno zamagljena i neprozirna. Gledalac je lišen mogućnosti da uđe u konkretnu situaciju ili dubinski razvoj odnosa; predložak je sveden na kratke, iskidane rečenice koje do publike dopiru posredno, pretvarajući se u zvučne partiture. Čak i sam naslov predstave ostaje enigmatičan, bez jasne veze sa onim što se materijalizuje na sceni.

Uprkos toj dramaturškoj neprozirnosti, kontekst prepoznajemo kroz sporadične, ali ogoljene verbalne impulse koji referiraju na hroniku bolesti. Iz kolektivnog glasa hora izranjaju motivi opadanja kose, fizičke boli, ljekarske hladnoće i nedostatka empatije. U jednom trenutku, na sceni se pojavljuju mikseri za pravljenje sokova – slika koja precizno ilustruje stanje očajničke, grozničave potrage za lijekom u banalnim stvarima. No, svi ovi motivi ostaju na nivou statične ilustracije stanja i tjeskobe, bez prelaska u dramsku akciju. Tekst je ovdje iskorišten primarno kao materijal za građenje ritma, a ne kao nosilac dramskog značenja.

S druge strane, posmatrano kroz prizmu performativnog hibrida, predstava funkcioniše vrlo stabilno. Scenografija i kostimografija, koje potpisuje Armin Ćosić, statične su, ali simbolički potentne: vizuelnim prostorom dominiraju bijele stepenice koje sugerišu doslovnu metaforu puta na nebo, a po kojima se izvođači neprestano kreću. Koreografija Emira Fejzića je precizna i uspješno ukomponovana sa muzičkom matricom. Hor, koji čine Ana Mia Karić, Sanjin Arnautović, Hana Zrno, Matea Mavrak, Sara Seksan, Alen Konjicija, Lidija Kordić, Nikolina Vujić vođen je zavidnom disciplinom. Poduprti operskom pjevačicom Amilom Ravkić, koja funkcioniše kao horovođa, glumci – iako nisu školovani pjevači – pokazuju respektabilnu vokalnu i ritmičku tačnost. Naspram tog kompaktnog kolektivnog tijela stoji lik majke, u stabilnoj i dostojanstvenoj interpretaciji Emine Muftić. Kamerni orkestar pod dirigentskom palicom Fuada Šetića zvuči ozbiljno i profesionalno.

Na kraju, „Tri boje cvekle“ ostavljaju festivalsku publiku u specifičnom estetskom rascjepu. Ako je namjera bila stvoriti autonomni scenski hibrid u kojem muzika, pokret i atmosfera trijumfuju nad dramom, taj cilj je tehnički i zanatski dosegnut na visokom nivou. Ipak, unutar konteksta Pozorišnih igara, ova predstava ostaje upečatljiv primjer savremenog trenda u kojem se tekstualni predložak više ne tumači, već se koristi tek kao puki zvučni okidač za uspostavljanje emotivnog stanja.

Kemal Bašić